Η επιστροφή από τη θερινή περίοδο βρίσκει το πολιτικό σκηνικό χωρίς θεαματικές ανατροπές, αλλά με μία παράμετρο που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει της ΔΕΘ: την αύξηση των αναποφάσιστων. Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να διατηρεί καθαρό προβάδισμα, η Ελληνική Λύση εμφανίζεται στη δεύτερη θέση και το ΠΑΣΟΚ κινείται κοντά στο 10%. Ωστόσο, το 10,6% των ψηφοφόρων που δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι θα ψηφίσει δημιουργεί μια μεγάλη δεξαμενή την οποία θα επιχειρήσουν να προσεγγίσουν κυβέρνηση και αντιπολίτευση τους επόμενους μήνες.
Η μάχη για το «3 μπροστά» και η μεγάλη δεξαμενή των αναποφάσιστων
Οι πρώτες μετρήσεις μετά το καλοκαίρι δείχνουν ότι οι βασικές πολιτικές ισορροπίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σταθερές. Στην πρόθεση ψήφου, η Νέα Δημοκρατία καταγράφεται στο 26,5%, με την Ελληνική Λύση να ακολουθεί στο 14,5% και το ΠΑΣΟΚ στο 10%. Η εικόνα αυτή δεν απέχει σημαντικά από εκείνη που είχε διαμορφωθεί πριν από τη θερινή ανάπαυλα. Τότε, διαφορετικές δημοσκοπήσεις τοποθετούσαν τη ΝΔ μεταξύ 25,7% και 27,3% στην πρόθεση ψήφου. Συγκεκριμένα, η Pulse την κατέγραφε στο 26%, η GPO στο 25,7% και η Marc στο 27,3%.
Παρότι οι έρευνες δεν μπορούν να συγκριθούν απολύτως μεταξύ τους, καθώς κάθε εταιρεία ακολουθεί τη δική της μεθοδολογία, η γενική τάση παραμένει σαφής: το κυβερνών κόμμα διατηρεί σημαντική απόσταση από τους πολιτικούς του αντιπάλους, χωρίς όμως να βρίσκεται ακόμη στα επίπεδα που θα καθιστούσαν εύκολη τη συζήτηση περί αυτοδυναμίας. Στο κυβερνητικό στρατόπεδο, πάντως, υπάρχει η εκτίμηση ότι η τελική εκλογική επιρροή της ΝΔ μπορεί να κινηθεί πάνω από το όριο του 30%. Πριν από τον Αύγουστο, άλλωστε, οι εκτιμήσεις ψήφου έδιναν ποσοστά κοντά σε αυτό το επίπεδο: 30% στην Pulse, 29,3% στην GPO και 30,8% στη Marc.
Αυτό είναι και το περίφημο «3 μπροστά» που αποτελεί έναν πρώτο πολιτικό στόχο για τη Νέα Δημοκρατία. Η επιστροφή σε ποσοστό άνω του 30% θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένδειξη συσπείρωσης, χωρίς ωστόσο να λύνει αυτομάτως την εξίσωση της αυτοδυναμίας. Η αυτοδύναμη κυβέρνηση παραμένει ο δηλωμένος στόχος, όμως οι πολίτες εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί ως προς το κατά πόσο αυτό μπορεί πράγματι να επιτευχθεί. Σε μέτρηση της Pulse, το 45% δήλωνε ότι προτιμά μια αυτοδύναμη κυβέρνηση, έναντι 38% που επέλεγε κυβέρνηση συνεργασίας. Την ίδια ώρα, ωστόσο, σε δημοσκόπηση της Marc μόλις το 18,8% θεωρούσε πιθανό η Νέα Δημοκρατία να εξασφαλίσει τελικά αυτοδυναμία.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση ανάμεσα στην κοινωνική δυσαρέσκεια και στα ποσοστά των κομμάτων. Σύμφωνα με την Interview, το 65% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η χώρα κινείται προς λάθος κατεύθυνση, ενώ το 51% τάσσεται υπέρ της άμεσης προσφυγής στις κάλπες. Οι αριθμοί αυτοί καταγράφουν ένα ισχυρό επίπεδο δυσαρέσκειας, το οποίο όμως μέχρι στιγμής δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη ενίσχυση κάποιου συγκεκριμένου κόμματος της αντιπολίτευσης.
Η Ελληνική Λύση εμφανίζεται στο 14,5%, χαμηλότερα από το 15,8% που είχε καταγράψει τον Ιούλιο, ενώ το ΠΑΣΟΚ παραμένει γύρω από το 10%. Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος που εκφράζει αρνητική άποψη για την πορεία της χώρας, χωρίς να έχει μετακινηθεί μαζικά προς μία συγκεκριμένη εναλλακτική πολιτική επιλογή. Ακριβώς εκεί αποκτά ιδιαίτερη σημασία το 10,6% των αναποφάσιστων, ποσοστό αυξημένο σε σύγκριση με το 9% του Ιουλίου.
Για τη Νέα Δημοκρατία, αυτή η ομάδα ψηφοφόρων έχει ακόμη μεγαλύτερη πολιτική αξία. Σε προηγούμενη έρευνα της Marc, το 33,2% των αναποφάσιστων δήλωνε ότι είχε ψηφίσει ΝΔ στις εθνικές εκλογές του 2023. Επομένως, ένα σημαντικό μέρος των πολιτών που σήμερα εμφανίζεται χωρίς ξεκάθαρη κομματική επιλογή δεν είναι άγνωστο εκλογικό ακροατήριο για την κυβέρνηση. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για πρώην ψηφοφόρους της που έχουν απομακρυνθεί ή τηρούν στάση αναμονής. Η επαναπροσέγγιση αυτής της δεξαμενής αποτελεί έναν από τους δρόμους μέσω των οποίων το κυβερνών κόμμα θα μπορούσε να επιστρέψει σταθερότερα πάνω από το 30%.
Από την άλλη πλευρά, οι ίδιοι ψηφοφόροι αποτελούν σημαντική ευκαιρία και για την αντιπολίτευση. Το βασικό της στοίχημα είναι να καταφέρει να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια που ήδη αποτυπώνεται στις έρευνες σε πραγματικές εκλογικές μετακινήσεις. Η πολιτική μάχη ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να παρουσιάσει ένα πακέτο πολιτικών και παρεμβάσεων που θα ενισχύσει τη συσπείρωση και θα επαναφέρει αποστασιοποιημένους ψηφοφόρους. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, από την πλευρά τους, αναζητούν το αφήγημα που θα τους επιτρέψει να εισπράξουν μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Για την Ελληνική Λύση, στόχος είναι να εδραιώσει τη δυναμική που την εμφανίζει στη δεύτερη θέση. Για το ΠΑΣΟΚ, το μεγάλο ζητούμενο είναι να ξεπεράσει τη στασιμότητα γύρω από το 10% και να αποκτήσει σαφέστερη ανοδική πορεία. Το πολιτικό σκηνικό, επομένως, ξεκινά τη νέα σεζόν χωρίς εντυπωσιακές αλλαγές στην κατάταξη, αλλά με μια κρίσιμη μεταβολή στη συμπεριφορά των ψηφοφόρων. Οι περισσότεροι αναποφάσιστοι δημιουργούν έναν χώρο μέσα στον οποίο μπορούν να αλλάξουν οι συσχετισμοί.