Η υποβρύχια εξερεύνηση είναι μια δραστηριότητα που ισορροπεί ανάμεσα στη μαγεία της ανακάλυψης και τον απόλυτο κίνδυνο. Η πρόσφατη τραγωδία στα Λιμανάκια της Βουλιαγμένης, όπου ο 34χρονος Πλάτωνας έχασε τη ζωή του, φέρνει ξανά στο προσκήνιο τα θανάσιμα μυστικά που κρύβει ο βυθός. Καθώς οι ειδικοί αναζητούν τα ακριβή αίτια, η καταδυτική κοινότητα στρέφει το βλέμμα της σε δύο κρίσιμους παράγοντες: τη γεωμορφολογία του σπηλαίου (η οποία βέβαια είναι γνωστή σε όλους όσοι ασχολούνται με καταδύσεις) και την πολυπλοκότητα του καταδυτικού εξοπλισμού.
Το «σιφόνι» δεν συγχωρεί
Το «Πηγάδι του Διαβόλου» δεν πήρε το όνομά του τυχαία. Το σημείο αυτό κρύβει μια υποβρύχια παγίδα που οι γνώστες αποκαλούν «σιφόνι». Πρόκειται για μια υποθαλάσσια σήραγγα περίπου 100 μέτρων, η οποία χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά ισχυρά, καθοδικά ρεύματα. Η ένταση του φαινομένου είναι τέτοια, που λειτουργεί κυριολεκτικά σαν ηλεκτρική σκούπα, ρουφώντας οτιδήποτε βρεθεί στην εμβέλειά της. Εάν κάνεις το λάθος για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου και προχωρήσεις λίγα μέτρα προς τα μέσα, δεν υπάρχει γυρισμός…
Ο κίνδυνος ήταν γνωστός εδώ και δεκαετίες. Ήδη από τη δεκαετία του 1980, είχε τοποθετηθεί ένα προστατευτικό πλέγμα στο σημείο ακριβώς πριν ξεκινήσει το ρεύμα, ως μια ύστατη προειδοποίηση για τους δύτες να μην προχωρήσουν περαιτέρω. Όταν ένας δύτης πιαστεί σε αυτό το «σιφόνι», η μόνη του διέξοδος είναι η σκληρή, εξαντλητική σωματική πάλη ενάντια στη δύναμη του νερού.
Η παγίδα του κλειστού κυκλώματος
Και εδώ ακριβώς έρχεται ο δεύτερος, καθοριστικός παράγοντας της τραγωδίας: ο εξοπλισμός. Ο 34χρονος, αν και ιδιαίτερα έμπειρος, χρησιμοποιούσε σύστημα αναπνοής κλειστού κυκλώματος (Rebreather – CCR). Πρόκειται για εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας που, αντί να αποβάλλει τον αέρα στο νερό, τον περνάει από φίλτρα, αφαιρεί το διοξείδιο του άνθρακα, τον εμπλουτίζει με οξυγόνο και τον επιστρέφει στον δύτη.
Αν και το rebreather επιτρέπει πολύωρες καταδύσεις με ελάχιστο βάρος, έχει μια αχίλλειο πτέρνα. Όπως εξηγούν έμπειροι εκπαιδευτές καταδύσεων, σε καταστάσεις πανικού ή ακραίας σωματικής κόπωσης (όπως το να παλεύεις με ένα υποβρύχιο ρεύμα) ο δύτης λαχανιάζει και Το σύστημα φιλτραρίσματος απλώς δεν προλαβαίνει να καθαρίσει τον αέρα. Το αποτέλεσμα είναι να συσσωρεύεται ταχύτατα διοξείδιο του άνθρακα στον οργανισμό. Η υπερκαπνία φέρνει αρχικά έντονη ζάλη, σύγχυση και, τελικά, λιποθυμία.
Το μοιραίο ντόμινο
Στην περίπτωση του άτυχου Πλάτωνα, φαίνεται πως στήθηκε ένα ντόμινο που ήταν μη αναστρέψιμο. Στην προσπάθειά του να γλιτώσει από το σιφόνι, κατέβαλε τεράστια προσπάθεια, λαχάνιασε και πιθανότατα ζαλίστηκε από το διοξείδιο του άνθρακα του αναπνευστήρα του. Κατά τη διάρκεια της πάλης του με τα ρεύματα, χτύπησε στα τοιχώματα του σπηλαίου, με αποτέλεσμα να χάσει την εφεδρική μπουκάλα ανοιχτού κυκλώματος (bailout). Αν είχε κρατήσει αυτόν τον εφεδρικό εξοπλισμό, ίσως η κατάληξη να ήταν διαφορετική, καθώς θα μπορούσε να διαχειριστεί καλύτερα τη βοήθεια που προσπάθησε να του δώσει ο φίλος του
Η κατάδυση με rebreather είναι εντυπωσιακή αλλά αμείλικτη απέναντι στα λάθη ή τις αναποδιές. Δεν είναι τυχαίο ότι από το 1998, όταν και άρχισαν να χρησιμοποιούνται ευρέως τέτοια συστήματα για ψυχαγωγικούς σκοπούς, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 181 θάνατοι παγκοσμίως (μέχρι το 2010). Ενώ οι ιατροδικαστές και οι πραγματογνώμονες θα ρίξουν το τελικό φως στα αίτια, το Πηγάδι του Διαβόλου υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο πως απέναντι στη δύναμη της φύσης, η τεχνολογία δεν είναι πάντα αρκετή.