Νέο, επικίνδυνο πεδίο τριβής και έντασης διαμορφώνεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Άγκυρα κλιμακώνει τη ρητορική και τις κινήσεις της, αντιδρώντας έντονα στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Ελλάδας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Η νέα αυτή τουρκική αντίδραση έρχεται να προστεθεί στον ήδη επιβαρυμένο από τις πρόσφατες προκλητικές ανακοινώσεις των τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο χάρτη, αποδεικνύοντας ότι η τουρκική ηγεσία επιχειρεί συστημαχετικά να δυναμιτίσει το κλίμα. Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί τις εξελίξεις με απόλυτη εγρήγορση,μην αφήνοντας καμία πρόκληση αναπάντητη, ενώ την ίδια στιγμή προετοιμάζει μια πολυεπίπεδη διπλωματική απάντηση προς τους διεθνείς οργανισμούς και τους συμμάχους της χώρας.
Η επίσημη αντίδραση της Άγκυρας και η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας
Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της τουρκικής ενόχλησης ήταν η ενεργοποίηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε επίσημα σε ισχύ μέσω υπουργικής απόφασης και καλύπτει –μεταξύ άλλων– περιοχές του Αιγαίου Πελάγους. Η απάντηση της τουρκικής διπλωματίας δεν άργησε να έρθει, με τον εκπρόσωπο του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, να προβαίνει σε μια ευθεία αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Κετσελί, το νέο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο «δεν δημιουργεί καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία». Ο Τούρκος αξιωματούχος επανέφερε τις γνωστές, ανυπόστατες διεκδικήσεις της Άγκυρας, υποστηρίζοντας ότι πρωτοβουλίες που αφορούν το Αιγαίο δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα στο πλαίσιο των λεγόμενων «αλληλένδετων προβλημάτων» μεταξύ των δύο χωρών. Μάλιστα, έφτασε στο σημείο να συμπεριλάβει στη ρητορική του αναφορές για «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες», αμφισβητώντας ευθέως το καθεστώς ελληνικών νησιών και νησίδων. Παράλληλα, η τουρκική πλευρά κάλεσε σε αποφυγή «μονομερών ενεργειών» σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, επικαλούμετνη επιλεκτικά το διεθνές ναυτικό δίκαιο.
Σε επιφυλακή η Αθήνα: Από τους χάρτες στην επιχειρησιακή πραγματικότητα
Στο ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών και στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η ανάλυση των τελευταίων τουρκικών κινήσεων γίνεται με μεγάλη προσοχή. Οι ελληνικές αρχές διαβάζουν τις τουρκικές χαράξεις για τα «θαλάσσια πάρκα» όχι απλώς ως μια συμβολική αποτύπωση στον χάρτη, αλλά ως μια προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων. Προς το παρόν, τα τουρκικά διατάγματα περιορίζονται στην ανακοίνωση γεωγραφικών συντεταγμένων, χωρίς να συνοδεύονται από σαφείς όρους ή επιχειρησιακά σχέδια εφαρμογής. Ωστόσο, το μεγάλο ερωτηματικό –και ταυτόχρονα το δύσκολο σενάριο– είναι εάν η Άγκυρα επιχειρήσει σε δεύτερο χρόνο να μεταφέρει την ένταση από το χαρτί στη θάλασσα, στέλνοντας πλοία επιτήρησης ή παρεμποδίζοντας την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και τις ερευνητικές δραστηριότητες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η γεωγραφία του τουρκικού σχεδιασμού. Η Άγκυρα επέλεξε επιτηδευμένα να εστιάσει σε δύο άκρα: στο βορειοανατολικό Αιγαίο, στην ευαίσθητη περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, και στην Ανατολική Μεσόγειο, γύρω από το Καστελόριζο. Ο τεράστιος ενδιάμεσος θαλάσσιος χώρος παραμένει επί του παρόντος εκτός των σημερινών διαταγμάτων, γεγονός που κρατά την Αθήνα σε κατάσταση διαρκούς επαγρύπνησης για το εάν πρόκειται για μια σταδιακή κλιμάκωση ή για μεμονωμένες κινήσεις εντυπωσιασμού.
Οι πραγματικές αιτίες της τουρκικής ενόχλησης
Διπλωματικές πηγές συνδέουν άμεσα το πρόσφατο μπαράζ τουρκικών αντιδράσεων με μια σειρά στρατηγικών επιτυχιών και γεωπολιτικών κινήσεων της Ελλάδας που έχουν αλλάξει τους συσχετισμούς στην περιοχή. Η πρώτη και σημαντικότερη εξέλιξη είναι η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ, η οποία αποκτά κρίσιμη σημασία υπό το φως των ευρύτερων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.
Δεύτερον, η δυναμική παρουσία και οι πρωτοβουλίες της Αθήνας στη Λιβύη αποσκοπούν στην ανάσχεση της τουρκικής διείσδυσης και στην ενίσχυση των ελληνικών ερεισμάτων στη Βόρεια Αφρική, χαλώντας τα σχέδια της «Γαλάζιας Πατρίδας». Τρίτον, και ίσως το πιο ευαίσθητο σημείο για την Άγκυρα, είναι η αναβάθμιση της αμυντικής θωράκισης των ελληνικών νησιών, με αποκορύφωμα τη στρατηγική παρουσία αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot στην Κάρπαθο, γεγονός που περιορίζει δραστικά τα περιθώρια τουρκικής αεροπορικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.
Το άμεσο τεστ: Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και η γαλλική συμμετοχή
Το πιο κρίσιμο και άμεσο τεστ για τις προθέσεις της Τουρκίας δεν θα αργήσει να έρθει, και αυτό συνδέεται άμεσα με την επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Η είσοδος της γαλλικής εταιρείας Meridiam στο εγχείρημα δίνει νέα, ισχυρή ώθηση στο έργο, αλλά ταυτόχρονα επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη διενέργειας θαλάσσιων ερευνών σε περιοχές όπου στο παρελθόν η Τουρκία έχει αντιδράσει βίαια.
Ωστόσο, υπάρχει μια καταλυτική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν: η συμμετοχή της γαλλικής πολυεθνικής προσθέτει μια νέα, ισχυρή γεωπολιτική παράμετρο. Μια πιθανή τουρκική παρεμπόδιση δεν θα αφορά πλέον διμερώς μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά θαμπώσει ευθέως ευρωπαϊκά και γαλλικά συμφέροντα, καθιστώντας την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μονόδρομο.
Η διπλωματική απάντηση της Αθήνας
Απέναντι σε αυτό το σκηνικό, η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει μια σταθερή, θεσμική και ψύχραιμη στάση, αποφεύγοντας την παγίδα της άσκοπης οξύτητας, αλλά διασφαλίζοντας την πλήρη κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Μέσα στις επόμενες ημέρες ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός της διπλωματικής αντεπίθεσης της Αθήνας, η οποία περιλαμβάνει την επίδοση αυστηρού διπλωματικού διαβήματος προς την τουρκική πλευρά, καθώς και επίσημες ενημερώσεις και προσφυγές στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ελληνική διπλωματία στοχεύει στην έγκαιρη και αδιάσειστη καταγραφή των ελληνικών θέσεων, υπενθυμίζοντας στη διεθνή κοινότητα ότι οι μονομερείς διεκδικήσεις της Άγκυρας συγκρούονται κατά μέτωπο με το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το επόμενο διάστημα αναμένεται να κρίνει σε μεγάλο βαθμό εάν η Τουρκία θα επιλέξει την αποκλιμάκωση ή εάν θα συνεχίσει την πολιτική των προκλήσεων, με την Αθήνα να βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα σε όλα τα επίπεδα.