Σε ανοιχτή, μετωπική σύγκρουση με τη Μαρία Καρυστιανού περνούν πλέον 22 πρώην στελέχη και ιδρυτικά μέλη της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία», μετατρέποντας το κύμα των διαδοχικών αποχωρήσεων των τελευταίων εβδομάδων σε μια οργανωμένη, θεσμική και πολιτική αμφισβήτηση της ηγεσίας του νεοσύστατου κόμματος. Η εξέλιξη αυτή έρχεται να ταράξει συθέμελα τα πολιτικά θεμέλια ενός εγχειρήματος που γεννήθηκε μέσα από τη συλλογική οδύνη και τις μεγάλες κοινωνικές προσδοκίες, αλλά φαίνεται πλέον να κλυδωνίζεται από σφοδρές εσωτερικές διαμάχες, καταγγελίες για αδιαφάνεια και καταστrατήγηση των δημοκρατικών διαδικασιών.
Με κοινή ανακοίνωσή τους, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα, τα 22 πρώην μέλη της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» απορρίπτουν κατηγορηματικά και με βέτο τους ισχυρισμούς της ηγεσίας ότι εγκατέλειψαν το εγχείρημα επειδή δεν κατέλαβαν υπουργικές ή κομματικές θέσεις ή επειδή δεν ικανοποιήθηκαν τυχόν προσωπικές τους φιλοδοξίες. Αντιθέτως, καταγγέλλουν ανοιχτά τη συγκέντρωση όλων των κρίσιμων αποφασιστικών αρμοδιοτήτων σε έναν περιορισμένο, κλειστό κύκλο προσώπων, τον συστηματικό παραγκωνισμό των συλλογικών οργάνων και των διαδικασιών βάσης, καθώς και μια λειτουργία που θυμίζει περισσότερο «αυλές, μηχανισμούς και παρασκηνιακούς ανταγωνισμούς» παρά ένα σύγχρονο, συμμετοχικό κίνημα πολιτών.
Η δυναμική αυτή παρέμβαση των «22» δεν ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία, αλλά ακολούθησε μια αλυσίδα ηχηρών αποχωρήσεων, όπως αυτές της Κατερίνας Μουτσάτσου, της Μαρίας Ιωαννίδου και του Τάκη Κοτσόργιου, καθώς και την επεισοδιακή ρήξη της ηγεσίας με τον πρώην εκπρόσωπο Τύπου Θανάση Αυγερινό. Παράλληλα, αποτελεί την άμεση απάντηση στην επίσημη ανακοίνωση του Πολιτικού Συμβουλίου του κόμματος, το οποίο είχε αποδώσει την οξεία εσωτερική κρίση σε μια «δόλια και συντονισμένη προσπάθεια υπονόμευσης και υφαρπαγής της ηγεσίας».
Δύο αντίπαλα αφηγήματα για την κρίση και την απαξίωση
Από τη μία πλευρά, η ηγεσία του κόμματος επιμένει να περιγράφει ένα καλά οργανωμένο σχέδιο εσωτερικής άλωσης και υπονόμευσης, επιχειρώντας να συσπειρώσει το ακροατήριό της γύρω από το πρόσωπο της Μαρίας Καρυστιανού. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, ένας σημαντικός αριθμός ιδρυτικών, τεχνικών και κεντρικών στελεχών καταγγέλλει ένα βαθύτατα αρχηγικό, κλειστό και αδιαφανές σύστημα λειτουργίας. Η αντιπαράθεση αυτή δεν διεξάγεται πλέον μόνο μέσα από αιχμηρές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μεμονωμένες, προσωπικές παραιτήσεις, αλλά έχει εξελιχθεί σε μια αντιπαράθεση δύο εντελώς αντίπαλων πολιτικών αφηγημάτων σχετικά με το ποιος φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τη σημερινή απαξίωση και κρίση.
«Δεν φύγαμε για τις καρέκλες»: Η απάντηση των 22
Οι 22 πρώην συνεργάτες και στελέχη της Μαρίας Καρυστιανού διακηρύσσουν με έμφαση ότι η απόφασή τους να αποχωρήσουν αποτέλεσε μια «στάση αρχής» και σε καμία περίπτωση μια αντίδραση για ρόλους που δεν τους ανατέθηκαν ή καρέκλες που δεν κατέλαβαν.
«Δεν αποχωρήσαμε επειδή μας έλειψαν οι καρέκλες. Δεν αποχωρήσαμε επειδή δεν μας δόθηκαν αξιώματα. Δεν αποχωρήσαμε επειδή “δεν αντέξαμε”», αναφέρουν χαρακτηριστικά στο κείμενο της ανακοίνωσής τους.
Στη συνέχεια, υπενθυμίζουν ότι ο αρχικός, θεμελιώδης σχεδιασμός προέβλεπε τη δημιουργία ενός γνήσιου κινήματος πολιτών, στο οποίο οι αποφάσεις θα λαμβάνονταν «από τη βάση προς την κορυφή», διασφαλίζοντας πλήρη διαφάνεια στις διαδικασίες και ουσιαστική συμμετοχή όλων των μελών.
Κατά τους υπογράφοντες, στην πορεία του χρόνου το μοντέλο αυτό εγκαταλείφθηκε πλήρως και αντικαταστάθηκε από τη συγκέντρωση όλων των κρίσιμων αρμοδιοτήτων σε έναν κλειστό, αδιαφανή πυρήνα. Τα πρώην στελέχη θέτουν πλέον δημόσια αμείλικτα ερωτήματα προς την ηγεσία:
- Ποιος λαμβάνει πραγματικά τις αποφάσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες;
- Με ποια αδιαφανή κριτήρια επιλέγονται τα στελέχη σε καίριες θέσεις;
- Ποιος ασκεί έλεγχο στα πρόσωπα που νέμονται την εξουσία;
- Με ποιον ουσιαστικό τρόπο συμμετέχουν τα απλά μέλη στη διαμόρφωση της πολιτικής γραμμής του κόμματος;
Η πολυσυλλεκτική σύνθεση των αποχωρήσεων
Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα προσδίδει στη σημερινή κρίση η ίδια η σύνθεση της ομάδας των 22. Στους υπογράφοντες συναντάμε πρόσωπα που είχαν συνδεθεί στενά με διαφορετικές και κομβικές πλευρές της πρώτης οργανωτικής και επικοινωνιακής φάσης του φορέα. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν ο πρώην εκπρόσωπος Τύπου Θανάσης Αυγερινός, η ηθοποιός και ακτιβίστρια Κατερίνα Μουτσάτσου, ο τεχνικός σύμβουλος των οικογενειών των θυμάτων των Τεμπών Βασίλης Κοκοτσάκης, ο Τάκης Κοτσόργιος, ο Αχιλλέας Ρομπογιαννάκης, η Αγγελική Λενακάκη και ο Γιάννης Φρονιμάκης.
Αυτή ακριβώς η πολυσυλλεκτική σύνθεση αποτελεί το σοβαρότερο και δυσκολότερα διαχειρίσιμο πρόβλημα για την ηγεσία. Οι αποχωρήσεις δεν προέρχονται από έναν μόνο μεμονωμένο οργανωτικό τομέα, ούτε μπορούν να αποδοθούν εύκολα σε μια τοπική ή προσωποπαγή διαμάχη. Αντιθέτως, αφορούν συνεργάτες με εντελώς διαφορετικούς ρόλους, οι οποίοι συμπίπτουν πλέον απόλυτα στη βασική καταγγελία περί υπερβολικά συγκεντρωτικής λειτουργίας.
Από το «παράλληλο γραφείο» στη μετωπική ρήξη με τον Αυγερινό
Στο επίκεντρο αυτού του θυελλώδους σκηνικού βρίσκεται αναμφισβήτητα ο Θανάσης Αυγερινός, ο οποίος είχε επωμιστεί το δύσκολο έργο της επικοινωνιακής εκπροσώπησης του κόμματος αμέσως μετά την ιδρυτική του παρουσίαση. Ο κ. Αυγερινός είχε ανακοινώσει την αποχώρησή του από τη θέση του υπευθύνου επικοινωνίας, καταγγέλλοντας ότι πληροφορήθηκε τυχαία και εκ των υστέρων τη λειτουργία ενός «παράλληλου Γραφείου Τύπου» που λειτουργούσε υπεράνω των οργάνων.
Η υπόθεση πήρε γρήγορα διαστάσεις μετωπικής σύγκρουσης, καθώς η ηγεσία απάντησε ανακοινώνοντας τη διαγραφή του και αφήνοντας αιχμές για «άδηλα σχέδια». Η ανταλλαγή πυρών κλιμακώθηκε όταν το Πολιτικό Συμβούλιο έκανε λόγο για απόπειρα «υφαρπαγής» της ηγεσίας, προκαλώντας τη σαρκαστική απάντηση του πρώην εκπροσώπου, ο οποίος σχολίασε σκωπτικά τη μετάβαση από την «υφαρπαγή» στην «απαγωγή» της ηγεσίας, ακριβώς τη στιγμή που ανακοινώνονταν οι νέες μαζικές αποχωρήσεις.
Η απομάκρυνση του κοινωνικού πυρήνα και η φράση-σοκ
Μετά την έκδοση της κοινής επιστολής των 22, ο Θανάσης Αυγερινός επανήλθε δριμύτερος, ζητώντας να ανοίξει επιτέλους μια ειλικρινής και δημόσια συζήτηση για τα βαθύτερα αίτια της κρίσης και για τα τεράστια λάθη που έγιναν κατά τη διαδικασία συγκρότησης του κόμματος. Έθεσε μάλιστα μετ’ επιτάσεως το κρίσιμο ερώτημα γιατί, σύμφωνα με την εκτίμησή του, σχεδόν ολόκληρο το αυθεντικό κοινωνικό κίνημα που αναπτύχθηκε γύρω από την εθνική τραγωδία των Τεμπών έμεινε συνειδητά έξω από τα τείχη της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία».
Ο κ. Αυγερινός ολοκλήρωσε την παρέμβασή του με μια πρόβλεψη που λειτούργησε σαν πολιτικός επίλογος: «Η “Ελπίδα” πεθαίνει μεν τελευταία, αλλά πεθαίνει». Η φράση αυτή, αν και εμφορείται από την πολεμική διάθεση ενός πρώην στελεχών που βρίσκεται πλέον ανοιχτά απέναντι στην ηγεσία, αποτυπώνει με απόλυτη ακρίβεια το βάθος της ρήξης, καθώς μέσα σε ελάχιστα 24ωρα ο άνθρωπος που είχε επιλεγεί να εκπροσωπεί δημόσια το κόμμα φτάνει στο σημείο να αμφισβητεί ευθέως την ίδια τη δυνατότητα πολιτικής του επιβίωσης.
Το χρονικό των παραιτήσεων και η εσωκομματική αποψίλωση
Η κοινή ανακοίνωση των 22 δεν ήταν παρά η κορυφή του παγόβουνου, καθώς εκδόθηκε μόλις μία ημέρα μετά τις ηχηρές παραιτήσεις της Κατερίνας Μουτσάτσου, της Μαρίας Ιωαννίδου και του Τάκη Κοτσόργιου.
Η κυρία Μουτσάτσου, η οποία είχε συμμετάσχει ενεργά στην ιδρυτική παρουσίαση του πολιτικού φορέα, αποχώρησε οριστικά από την Ομάδα Πολιτισμού. Η κυρία Ιωαννίδου υπέβαλε την παραίτησή της από το Πολιτικό Συμβούλιο, ενώ ο κύριος Κοτσόργιος εγκατέλειψε τον Αγροτικό Τομέα, καταγγέλλοντας ευθέως ελλείψεις στη δημοκρατία, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Οι παραιτήσεις αυτές ήρθαν να προστεθούν στο ήδη βαρύ κλίμα του περασμένου Ιουνίου, όταν είχαν αποχωρήσει ο Βασίλης Κοκοτσάκης, ο πτέραρχος ε.α. Αθανάσιος Παπανικολάου, καθώς και ολόκληρες τοπικές οργανώσεις στην Κρήτη και στη Βόρεια Ελλάδα. Το επαναλαμβανόμενο, αδιάψευστο μοτίβο σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι η σταθερή απόδοση της ευθύνης στον αυταρχικό τρόπο λήψης των αποφάσεων και στην ανυπαρξία ουσιαστικής λειτουργίας των συλλογικών οργάνων.
Η αποσύνδεση από το κίνημα των Τεμπών
Πίσω από τις προσωπικές αντιπαραθέσεις και τις σκληρές ανακοινώσεις κρύβεται μια τεράστια πολιτική εκκρεμότητα: η σχέση του νέου κόμματος με το ευρύτερο κοινωνικό κίνημα που γεννήθηκε από την τραγωδία των Τεμπών. Η Μαρία Καρυστιανού απέκτησε τεράστια κοινωνική και πολιτική αναγνωρισιμότητα ως πρόεδρος του συλλόγου συγγενών των θυμάτων και ως ηθικό σύμβολο του αγώνα για δικαιοσύνη.
Ωστόσο, το κόμμα που ίδρυσε δεν ταυτίζεται αυτόματα με το σύνολο των οικογενειών των θυμάτων ή των πολιτών που κατέβηκαν στους δρόμους. Η επισήμανση ότι μεγάλο μέρος αυτού του κινήματος έμεινε εκτός του κόμματος αναδεικνύει το γεγονός ότι το προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο της κυρίας Καρυστιανού δεν κατέστη δυνατό να μετουσιωθεί αυτόματα σε μια σταθερή, διευρυμένη κομματική βάση. Οι αποχωρήσεις προσώπων που συνδέθηκαν άμεσα με τον αγώνα αυτό αποδεικνύουν ότι η κοινωνική απήχηση δεν μεταφέρθηκε χωρίς σοβαρές αντιστάσεις στον κομματικό μηχανισμό.
Το ειρωνικό ερώτημα που πλανάται: «Στο τέλος θα αποχωρήσει και η Καρυστιανού;»
Μέχρι αργά χθες το βράδυ, η ηγεσία και η ίδια η Μαρία Καρυστιανού δεν είχαν δώσει αναλυτική, θεσμική απάντηση στα συγκεκριμένα, δομικά ερωτήματα των 22 σχετικά με τη λειτουργία και τα εσωτερικά όργανα. Η στάση που θα τηρηθεί τις επόμενες ημέρες θα κρίνει αν θα υπάρξει αποκλιμάκωση ή αν η «Ελπίδα» θα οδηγηθεί σε νέο κύκλο εσωτερικών εκκαθαρίσεων.
Το βέβαιο είναι ότι η κρίση έχει ξεπεράσει προποφασισμένα το επίπεδο των προσωπικών φιλοδοξιών. Οι 22 εμφανίζονται πλέον ως μια συμπαγής πολιτική ομάδα πρώην στελεχών, αμφισβητώντας ευθέως το μοντέλο ηγεσίας. Σε ένα κόμμα που φέρει το όνομα και την ταυτότητα της ιδρύτριάς του, η αποχώρηση της ίδιας μοιάζει απίθανη. Ωστόσο, με τον αμείωτο ρυθμό που αποχωρούν οι στενότεροι συνεργάτες της, η φράση που κυκλοφορεί στα πολιτικά πηγαδάκια —«Στο τέλος θα αποχωρήσει και η Μαρία Καρυστιανού από το κόμμα της;»— ακούγεται λιγότερο σαν υπερβολή και περισσότερο σαν το πιο πικρό εσωκομματικό ανέκδοτο.