Στον Όρμο Καταφυγή της Παλαιάς Φώκαιας, στο 57ο χιλιόμετρο της λεωφόρου Αθηνών – Σουνίου, συναντά κανείς ένα παρεκκλήσι αφιερωμένο στην Παναγία που θεωρείται μοναδικός στην Ελλάδα. Πρόκειται για την Παναγία Καταφυγιώτισσα, ένα ιδιαίτερο ξωκκλήσι που φέτος συμπληρώνει 29 χρόνια ζωής.
Εκείνο που το διαφοροποιεί από άλλους ναούς είναι κυρίως το εσωτερικό του. Τους τοίχους του έχει φιλοτεχνήσει ο σημαντικός Έλληνας ζωγράφος Δημήτρης Μυταράς, έπειτα από συνεννόηση με τον Εξωραϊστικό Σύλλογο της περιοχής, δημιουργώντας ένα έργο στο οποίο η θρησκευτική θεματολογία συναντά τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση. Αξίζει να σημειωθεί πως οι τοιχογραφίες του Δημήτρη Μυταρά για το παρεκκλήσι έχουν προκαλέσει αντιδράσεις καθώς δεν εμπίπτουν σε βυζαντινές αγιογραφίες που είθιστε να έχουν οι ορθόδοξες εκκλησίες.
Φωτογραφίες από το εκκλησάκι της Παναγίας Καταφυγιώτισσας
Ο Μυταράς χρειάστηκε συνολικά εννέα μήνες για να ολοκληρώσει τη δουλειά του και να την παραδώσει στην τοπική κοινότητα. Η απόφασή του, ωστόσο, να απομακρυνθεί από τους αυστηρούς κανόνες της παραδοσιακής βυζαντινής αγιογραφίας προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την Εκκλησία. Η αρμόδια Μητρόπολη αποφάσιε να μην επιτρέπει την τέλεση μυστηρίων μέσα στον ναό.
Παρά την πολυετή συζήτηση γύρω από το εκκλησάκι, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου άνοιξε ξανά για το κοινό, προσελκύοντας επισκέπτες που θέλησαν να γνωρίσουν από κοντά αυτόν τον ιδιαίτερο συνδυασμό θρησκευτικής ατμόσφαιρας και αβανγκάρντ τέχνης.
Όπως είχε εξηγήσει παλαιότερα στο Orange Press Agency ο τότε πρόεδρος του Εξωραϊστικού Συλλόγου «Ο Ποσειδώνας», Χρήστος Καλούμενος, το μικρό εκκλησάκι ανεγέρθηκε σε ιδιόκτητη έκταση που παραχωρήθηκε από την κοινότητα της Παλαιάς Φώκαιας στον Σύλλογο ειδικά για την κατασκευή ναού.
Ο Δημήτρης Μυταράς διέθετε εκείνη την περίοδο σπίτι στον οικισμό και ο ίδιος πρότεινε να αναλάβει τη διακόσμηση του εσωτερικού. Είχε ξεκαθαρίσει εξαρχής ότι δεν θεωρούσε τον εαυτό του αγιογράφο, διαβεβαιώνοντας παράλληλα ότι δεν σκόπευε να δημιουργήσει κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί βλάσφημο.
Όταν ολοκλήρωσε το έργο, σε ηλικία 70 ετών, δεν ζήτησε καμία οικονομική αμοιβή. Μάλιστα, κάλυψε χωρίς χρέωση τόσο τα υλικά όσο και τους εννέα μήνες προσωπικής εργασίας που απαιτήθηκαν.
Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων, οι αντιδράσεις της Εκκλησίας δεν σχετίζονταν μόνο με την ιδιαίτερη τεχνοτροπία. Προβληματισμό φέρεται να είχε προκαλέσει και μια φράση που άφησε ο καλλιτέχνης σε σχετική σήμανση μέσα στον χώρο: «Είναι μια προσευχή που πάντοτε χρωστούσα, αν υπάρχει Θεός είναι εδώ μέσα».
Οι κάτοικοι του οικισμού, ο οποίος αριθμεί περίπου 280 σπίτια, ζητούν σταθερά να δοθεί η δυνατότητα τέλεσης γάμων και βαπτίσεων για όσους ζουν στην περιοχή. Παράλληλα, επιθυμούν την παρέμβαση του υπουργείου Πολιτισμού, ώστε να προστατευτούν τόσο το εκκλησάκι όσο και τα έργα του Μυταρά.
Η γειτνίαση με τη θάλασσα αποτελεί σημαντική απειλή για τη διατήρησή τους, καθώς η υγρασία και η αλμύρα μπορούν με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσουν σοβαρές φθορές και να αλλοιώσουν τις μοναδικές δημιουργίες του ζωγράφου.
Μια σημαντική πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2024, όταν, χάρη σε δωρεά του Ιδρύματος Αθανασίου και Μαρίνας Μαρτίνου, τέθηκε σε εφαρμογή έργο αποκατάστασης του Ιερού Ναού και του περιβάλλοντος χώρου. Στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας πραγματοποιήθηκε επίσης προμήθεια απαραίτητων εκκλησιαστικών ειδών.