Νέα δεδομένα δημιουργεί για τα μη κρατικά πανεπιστήμια η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε άδειες λειτουργίας και πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών τριών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων που είχαν ήδη ξεκινήσει να δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Παράλληλα, όμως, το ΣτΕ δεν έθεσε υπό αμφισβήτηση συνολικά τη δυνατότητα λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων στη χώρα.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς την ίδια στιγμή έχουν δοθεί άδειες για επτά νέα μη κρατικά πανεπιστήμια για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027, ενώ έχουν ήδη κατατεθεί προσφυγές κατά των συγκεκριμένων αδειών. Έτσι, το ζήτημα περνά πλέον σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, με το Υπουργείο Παιδείας και την ΕΘΑΑΕ να καλούνται να προσαρμόσουν τις διαδικασίες τους στα δεδομένα που προκύπτουν από τη νομολογία.
Τι ακριβώς ακύρωσε το ΣτΕ
Το πρώτο και σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι το ΣτΕ δεν ακύρωσε τον θεσμό των μη κρατικών πανεπιστημίων. Οι αποφάσεις 1167/2026 έως 1172/2026 αφορούν συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις και τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε το θεσμικό πλαίσιο. Το δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει τη λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο ειδικός νόμος και με εγγυήσεις για την ποιότητα των σπουδών και την ακαδημαϊκή ελευθερία. Οι αποφάσεις, επομένως, δεν σημαίνουν ότι «κλείνει» συνολικά η πόρτα στα ξένα πανεπιστήμια. Αναδεικνύουν όμως σοβαρές αδυναμίες στη διαδικασία αδειοδότησης και πιστοποίησης.
Συγκεκριμένα, δύο από τις άδειες ακυρώθηκαν επειδή ο ΕΟΠΠΕΠ, μετά από επιτόπιους ελέγχους, είχε εντοπίσει ζητήματα που αφορούσαν τις κτιριακές εγκαταστάσεις και την προσκόμιση στοιχείων, χωρίς να διαπιστωθεί εγκαίρως η πλήρης συμμόρφωση των ιδρυμάτων με τις παρατηρήσεις αυτές. Παράλληλα, το δικαστήριο έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στο κανονιστικό πλαίσιο της πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών. Έκρινε ότι τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν από την ΕΘΑΑΕ δεν αποτελούσαν με επαρκή σαφήνεια συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως απαιτούσαν οι σχετικές εξουσιοδοτικές διατάξεις του νόμου 5094/2024. Πρόκειται για ένα σημείο με ιδιαίτερη θεσμική σημασία. Η διοίκηση δεν αρκεί να εφαρμόζει γενικές αρχές αξιολόγησης. Όταν ο νόμος απαιτεί συγκεκριμένα κριτήρια, αυτά πρέπει να είναι επαρκώς προσδιορισμένα, ώστε να μπορούν να ελεγχθούν τόσο από τα ενδιαφερόμενα ιδρύματα όσο και από τη Δικαιοσύνη.
Ποια ιδρύματα επηρεάζονται
Οι αποφάσεις αφορούν τρία από τα πρώτα παραρτήματα που είχαν λάβει άδεια λειτουργίας στην Ελλάδα. Πρόκειται για το University of Keele, το University of York μέσω του CITY College στη Θεσσαλονίκη και το The Open University μέσω του Anatolia College στη Θεσσαλονίκη. Αυτό σημαίνει ότι η άμεση συνέπεια δεν αφορά μόνο τη διοίκηση των ιδρυμάτων, αλλά και τους φοιτητές που έχουν ήδη ξεκινήσει τις σπουδές τους.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρακτικό πρόβλημα. Μια δικαστική απόφαση που ακυρώνει διοικητικές πράξεις μπορεί να έχει πολύ διαφορετική διάσταση όταν υπάρχουν ήδη νέοι άνθρωποι που έχουν εγγραφεί, έχουν παρακολουθήσει μαθήματα και έχουν καταβάλει δίδακτρα, επενδύοντας χρόνο και χρήματα.
Τι θα γίνει με τους φοιτητές
Το Yπουργείο Παιδείας έχει διαβεβαιώσει ότι κανένας φοιτητής δεν θα χάσει το ακαδημαϊκό έτος και ότι θα ληφθούν οι απαραίτητες ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους και τη συνέχεια των σπουδών τους. Η κυβερνητική δέσμευση, ωστόσο, πρέπει να μετατραπεί σε συγκεκριμένο διοικητικό και νομικό σχέδιο.
Τα βασικά ερωτήματα αφορούν τη συνέχιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την αναγνώριση των μαθημάτων και των πιστωτικών μονάδων, τη συμμετοχή στις εξετάσεις, την ισχύ των τίτλων σπουδών και φυσικά τις οικονομικές υποχρεώσεις των φοιτητών. Για τις οικογένειες που έχουν ήδη επενδύσει σημαντικά ποσά σε δίδακτρα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Η ασφάλεια δικαίου και η δυνατότητα ολοκλήρωσης των σπουδών αποτελούν πλέον βασική προτεραιότητα.
Τα επτά νέα μη κρατικά πανεπιστήμια
Παράλληλα με την αναστάτωση που προκάλεσαν οι δικαστικές αποφάσεις, το υπουργείο Παιδείας έχει ήδη προχωρήσει στην αδειοδότηση επτά νέων ΝΠΠΕ για το 2026-2027. Οι άδειες χορηγήθηκαν μετά τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις θετικές γνωμοδοτήσεις της ΕΘΑΑΕ και του ΕΟΠΠΕΠ.
Στη νέα ομάδα περιλαμβάνονται ιδρύματα όπως το Georgetown University, το Iowa State University, το Roger Williams University, το European University Cyprus, το Université Sorbonne Paris Nord, το University of Essex και το University of Derby. Η σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι οι επτά άδειες δεν έχουν ακυρωθεί. Έχουν κατατεθεί αιτήσεις ακύρωσης και επομένως η υπόθεσή τους βρίσκεται υπό δικαστικό έλεγχο. Η τελική κρίση ανήκει στο ΣτΕ και δεν μπορεί από τώρα να προεξοφληθεί το αποτέλεσμα.
Η μεγάλη πρόκληση για την ΕΘΑΑΕ
Η απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί πλέον μια σαφή υποχρέωση για την ΕΘΑΑΕ: να ενισχύσει και να εξειδικεύσει το πλαίσιο των κριτηρίων πιστοποίησης. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρχουν διαδικασίες αξιολόγησης, αλλά να είναι σαφείς, αντικειμενικές, ελέγξιμες και συμβατές με τον νόμο. Η ΕΘΑΑΕ έχει ήδη ξεκινήσει διαδικασίες συμμόρφωσης με τις δικαστικές αποφάσεις, γεγονός που δείχνει ότι η επόμενη περίοδος θα είναι κρίσιμη για την οριστικοποίηση του πλαισίου.
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η λειτουργία των ΝΠΠΕ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση των τελευταίων ετών. Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των ιδρυμάτων που θα λειτουργήσουν, αλλά κυρίως από την αξιοπιστία των διαδικασιών αδειοδότησης και την ποιότητα των προγραμμάτων.
Η επόμενη μέρα
Η απόφαση του ΣτΕ λειτουργεί ουσιαστικά ως θεσμικό τεστ για το νέο σύστημα. Από τη μία πλευρά, επιβεβαιώνεται ότι η λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων είναι συνταγματικά δυνατή υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Από την άλλη, γίνεται σαφές ότι οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να εφαρμόζονται με αυστηρότητα και να τεκμηριώνονται επαρκώς. Το επόμενο διάστημα θα είναι επομένως καθοριστικό σε τρία επίπεδα: στην προστασία των φοιτητών που ήδη σπουδάζουν, στην επανεξέταση και εξειδίκευση των κριτηρίων πιστοποίησης και στην τύχη των επτά νέων αδειών που βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με δικαστικές προσφυγές.
Η υπόθεση των μη κρατικών πανεπιστημίων δεν τελειώνει με την απόφαση του ΣτΕ. Αντίθετα, μπαίνει σε μια νέα φάση, όπου το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα σταθερό και αξιόπιστο πλαίσιο, το οποίο θα αντέχει τόσο στον δικαστικό έλεγχο όσο και στις απαιτήσεις της σύγχρονης ανώτατης εκπαίδευσης.