Στις σελίδες της ναυτικής ιστορίας, λίγα ναυάγια έχουν προκαλέσει τόσο δέος και τόση φαντασίωση όσο ο «αβύθιστος» Τιτανικός. Από τη στιγμή που τα συντρίμμια του εντοπίστηκαν στον βυθό του Ατλαντικού το 1985, το ερώτημα που επανέρχεται διαρκώς στη δημόσια συζήτηση είναι ένα: Μπορούμε —και πρέπει— να τον φέρουμε ξανά στην επιφάνεια;
Η ιδέα μιας τέτοιας επιχείρησης δεν είναι πρωτόγνωρη. Το 1961, η Σουηδία κατάφερε να ανελκύσει το πολεμικό πλοίο «Vasa», που είχε βυθιστεί το 1628, μετατρέποντάς το σε ένα από τα πιο δημοφιλή μουσεία του κόσμου. Ωστόσο, η σύγκριση με τον Τιτανικό είναι παραπλανητική. Το «Vasa» βρισκόταν σε βάθος μόλις 32 μέτρων, ενώ ο Τιτανικός αναπαύεται σε βάθος 3.800 μέτρων.
Οι προκλήσεις: Γιατί ο Τιτανικός «αρνείται» να βγει
Η ανέλκυση ενός αντικειμένου από τέτοιο βάθος είναι μια τεχνική πρόκληση που αγγίζει τα όρια της επιστημονικής φαντασίας. Η πιο χαρακτηριστική παρόμοια προσπάθεια στην ιστορία ήταν το «Project Azorian» της CIA το 1974, για την ανέλκυση ενός σοβιετικού υποβρυχίου στα 4.900 μέτρα. Το κόστος της αποστολής εκείνης, σε σημερινά χρήματα, άγγιζε τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια, και παρ’ όλα αυτά, το υποβρύχιο έσπασε κατά τη διάρκεια της ανάσυρσης.
Πέρα από τα τεράστια κόστη, υπάρχει το ζήτημα της φυσικής κατάστασης του ναυαγίου. Μετά από πάνω από έναν αιώνα στο υγρό στοιχείο, το πλοίο δεν είναι πλέον ο σιδερένιος γίγαντας που θυμόμαστε. Η διάβρωση, η οξύτητα του αλμυρού νερού και –το κυριότερο– η δράση των μικροοργανισμών έχουν μετατρέψει το σκαρί σε μια εξαιρετικά εύθραυστη κατασκευή. Μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα κατηγορία βακτηρίων, η Halomonas titanicae, «τρέφεται» κυριολεκτικά με τον σίδηρο του πλοίου, προκαλώντας μια σταδιακή αποσύνθεση. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι, αν επιχειρούσε κανείς να μετακινήσει το σκαρί, μεγάλο μέρος του θα κατέρρεε σε σκουριά και σκόνη.
Οι «τρελές» ιδέες που έμειναν στο χαρτί
Κατά καιρούς έχουν προταθεί λύσεις που αγγίζουν τα όρια της φαντασίας. Μερικές από αυτές περιλαμβάνουν:
- Γέμισμα με vaseline ή κερί: Η θεωρία υποστήριζε ότι η έγχυση τεράστιων ποσοτήτων υλικών που θα σκλήραιναν στο κρύο νερό, θα αύξανε την άνωση του σκάφους.
- Πάγος: Η ιδέα να περιβληθεί το ναυάγιο με μεταλλικό πλέγμα και να διοχετευθεί υγρό άζωτο, δημιουργώντας ένα γιγάντιο παγόβουνο που θα το ανέβαζε στην επιφάνεια.
- Μπάλες του πινγκ-πονγκ: Η πρόταση να γεμιστεί το εσωτερικό του πλοίου με εκατομμύρια μπάλες του πινγκ-πονγκ για να αυξηθεί η άνωση. Αν και δοκιμασμένη σε μικρή κλίμακα, η πίεση σε βάθος 3.800 μέτρων θα συνέθλιβε τις μπάλες ακαριαία.
Ένα ζήτημα ηθικής
Πέρα από τα τεχνικά εμπόδια, υφίσταται ένα έντονο ηθικό δίλημμα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο Τιτανικός θα έπρεπε να παραμείνει ανέγγιχτος, ως τόπος ταφής 1.500 ανθρώπων. Παρόλο που οι ωκεανογράφοι σημειώνουν ότι μετά από τόσα χρόνια δεν έχουν εντοπιστεί ανθρώπινα οστά –καθώς το οικοσύστημα του βυθού έχει απορροφήσει τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας–, ο σεβασμός στη μνήμη του ναυαγίου παραμένει ισχυρός.
Από το 2012, μάλιστα, το ναυάγιο προστατεύεται από την UNESCO. Όποια απόπειρα διάσωσης ή ανάσυρσης αντικειμένων σήμερα θεωρείται από πολλούς ως «λεηλασία» ενός τόπου ιστορικής σημασίας. Παρά το γεγονός ότι το 1996 μια εταιρεία επιχείρησε να ανελκύσει ένα τμήμα του πλοίου (περίπου 20 τόνων), η επιχείρηση κατέληξε σε φιάσκο όταν τα σχοινιά έσπασαν και το κομμάτι ξαναβυθίστηκε στο σκοτάδι, δημιουργώντας ένα αμφιλεγόμενο «σόου» που ενόχλησε την κοινή γνώμη.
Το τέλος είναι αναπόφευκτο
Σήμερα, η πρόσβαση στον Τιτανικό αποτελεί προνόμιο για ελάχιστους, με το κόστος μιας ιδιωτικής αποστολής για την επίσκεψη στο ναυάγιο να φτάνει τα 250.000 δολάρια. Ωστόσο, ο χρόνος είναι αμείλικτος. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2030, η δομική ακεραιότητα του πλοίου θα έχει επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό που ο Τιτανικός μπορεί να αρχίσει να εξαφανίζεται, «διαλυόμενος» στον πυθμένα του ωκεανού.
Η ιστορία του Τιτανικού ίσως είναι γραφτό να παραμείνει στον βυθό, αποτελώντας ένα διαρκές μνημείο της ανθρώπινης ύβρεως και της αναμέτρησης με τη φύση. Ίσως τελικά, ο Τιτανικός να μην προορίζεται για να «ζήσει» σε ένα μουσείο, αλλά για να μείνει για πάντα στο μέρος όπου η μοίρα τον κάλεσε πριν από 114 χρόνια, θυμίζοντάς μας ότι ορισμένα κεφάλαια της ιστορίας δεν πρέπει να ανοίγουν ξανά.