H νέα ανάκληση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά περιστατικών που έχουν συνδεθεί με εκατοντάδες δηλητηριάσεις, νευρολογικές διαταραχές και ευρωπαϊκές ειδοποιήσεις
Μία ακόμη ανάκληση τροφίμου λόγω αλκαλοειδών τροπανίου έρχεται να προστεθεί στη μακρά λίστα περιστατικών που έχουν απασχολήσει τις ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας τροφίμων τα τελευταία χρόνια. Αυτή τη φορά, ανακλήθηκε έτοιμη σαλάτα με νεαρά φύλλα λαχανικών, η οποία διακινήθηκε μέσω καταστημάτων μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ και αποσύρθηκε από την αγορά μετά τον εντοπισμό των τοξικών ουσιών.
Η αιτία του προβλήματος δεν σχετίζεται με μικροβιολογική επιμόλυνση ή αστοχία στη συντήρηση του προϊόντος. Οι αρχές αναφέρουν ότι υπάρχει κίνδυνος δηλητηρίασης από την πιθανή παρουσία φύλλων τάτουλα (Datura stramonium), γνωστού και ως διαβολόχορτου, τα οποία ενδέχεται να συλλέχθηκαν μαζί με τα βρώσιμα φυλλώδη λαχανικά κατά τη συγκομιδή. Το περιστατικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς επιβεβαιώνει ότι τα τροπανικά αλκαλοειδή δεν αποτελούν πρόβλημα που περιορίζεται στα δημητριακά ή στα προϊόντα άλεσης. Τα τελευταία χρόνια έχουν εντοπιστεί σε σαλάτες, σπανάκι, βότανα, τσάγια, αλεύρια, αρτοσκευάσματα, ποπ κορν, σνακ, βρεφικές τροφές και σειρά άλλων προϊόντων που διακινούνται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η ανάκληση αφορά το προϊόν «Mélange jeunes pousses» της Top Légumes σε συσκευασία 125 γραμμαρίων, το οποίο διατέθηκε μέσω καταστημάτων της μεγάλης αλυσίδας σουπερμάρκετ Carrefour. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, οι παρτίδες 138.2, 138.3 και 138.4 κρίθηκαν μη ασφαλείς λόγω παρουσίας τροπανικών αλκαλοειδών και οι καταναλωτές κλήθηκαν να μην καταναλώσουν το προϊόν και να το επιστρέψουν στο σημείο αγοράς.
Τα τροπανικά αλκαλοειδή είναι φυσικές τοξικές ουσίες που παράγονται από φυτά όπως ο τάτουλας, η μπελαντόνα και ο υοσκύαμος. Οι σημαντικότερες ενώσεις της κατηγορίας είναι η ατροπίνη και η σκοπολαμίνη, ουσίες που επηρεάζουν άμεσα το νευρικό σύστημα και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές νευρολογικές και καρδιολογικές διαταραχές.
Οι ευρωπαϊκές ανακλήσεις που συνδέονται με τα συγκεκριμένα αλκαλοειδή έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Το 2025 μεγάλες παρτίδες ποπ κορν αποσύρθηκαν από την αγορά μετά τον εντοπισμό μολυσμένου καλαμποκιού. Την ίδια χρονιά ανακλήθηκαν αλεύρια και αρτοσκευάσματα που είχαν διανεμηθεί σε επαγγελματίες του κλάδου τροφίμων. Το 2024 δηλητηριάσεις καταναλωτών συνδέθηκαν με φρέσκο συσκευασμένο σπανάκι στην Ιταλία, ενώ βρεφικές τροφές και τσάγια αποτέλεσαν αντικείμενο ευρωπαϊκών ειδοποιήσεων λόγω υπέρβασης των επιτρεπτών ορίων.
Οι καταγεγραμμένες δηλητηριάσεις δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι έντονο και ανησυχεί της βιομηχανία τροφίμων. Το 2023 στην Πορτογαλία καταγράφηκαν 209 περιστατικά τροφικής δηλητηρίασης που συνδέθηκαν με ψωμί το οποίο περιείχε υψηλές συγκεντρώσεις τροπανικών αλκαλοειδών. Στην Αυστραλία σχεδόν 200 άνθρωποι αρρώστησαν μετά από κατανάλωση baby σπανακιού που είχε επιμολυνθεί με τοξικά φυτά. Στην Ελλάδα, επτά άτομα στην Αθήνα χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα όταν καταναλώθηκαν χόρτα που είχαν συγχυσθεί με διαβολόχορτο κατά τη συλλογή τους.
Τα περιστατικά αυτά παρουσιάζουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Η πηγή της μόλυνσης είναι συνήθως η ακούσια συγκομιδή τοξικών φυτών μαζί με βρώσιμες καλλιέργειες. Ο τάτουλας αναπτύσσεται ως ζιζάνιο σε γεωργικές εκτάσεις, χωράφια δημητριακών, καλλιέργειες λαχανικών και εκτάσεις όπου συλλέγονται αυτοφυή φυτά. Τα νεαρά φύλλα του μπορεί να μοιάζουν με βρώσιμα είδη, ενώ οι σπόροι του μπορούν να αναμειχθούν με γεωργικές πρώτες ύλες κατά τη συγκομιδή.
Για τη βιομηχανία τροφίμων, το συγκεκριμένο είδος κινδύνου παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες. Οι τοξίνες δεν προέρχονται από παθογόνους μικροοργανισμούς ούτε καταστρέφονται απαραίτητα από τις συνήθεις διαδικασίες παραγωγής. Η επιμόλυνση μπορεί να συμβεί στο χωράφι και να παραμείνει στο τελικό προϊόν μέχρι την κατανάλωση. Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον έλεγχο των καλλιεργειών, στη διαχείριση ζιζανίων, στην επιθεώρηση των αγρών πριν από τη συγκομιδή, στην αυστηρή επιλογή πρώτων υλών και στη χρήση προηγμένων τεχνολογιών διαλογής.
Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή φυλλωδών λαχανικών, δημητριακών, αλευριών, βοτάνων και προϊόντων φυτικής προέλευσης καλούνται να ενσωματώνουν τον κίνδυνο των τροπανικών αλκαλοειδών στις μελέτες HACCP, να πραγματοποιούν στοχευμένες αναλύσεις όταν υπάρχει αυξημένη πιθανότητα επιμόλυνσης και να αξιολογούν συστηματικά τους γεωργικούς προμηθευτές τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα για την ατροπίνη και τη σκοπολαμίνη σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων, ιδιαίτερα σε προϊόντα που προορίζονται για βρέφη και μικρά παιδιά. Παράλληλα, οι εθνικές αρχές πραγματοποιούν ελέγχους και εκδίδουν ανακλήσεις όταν εντοπίζονται παρτίδες που υπερβαίνουν τα επιτρεπτά όρια ή όταν υπάρχει κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Για τους καταναλωτές, ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αναγνωριστεί. Τα τροπανικά αλκαλοειδή δεν αλλοιώνουν απαραίτητα τη γεύση, την οσμή ή την εμφάνιση του τροφίμου. Ένα προϊόν μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό και να περιέχει ποσότητες ικανές να προκαλέσουν δηλητηρίαση. Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά την κατανάλωση και περιλαμβάνουν ξηροστομία, έντονη δίψα, διαστολή της κόρης των οφθαλμών, θολή όραση, ζάλη, ταχυκαρδία και δυσκολία στην ομιλία. Σε υψηλότερες δόσεις έχουν καταγραφεί σύγχυση, αποπροσανατολισμός, ψευδαισθήσεις, νευρολογικές διαταραχές και σοβαρές καρδιαγγειακές επιπλοκές.
Η νέα ανάκληση σαλάτας στη Γαλλία υπενθυμίζει ότι τα τροπανικά αλκαλοειδή εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις πλέον επίμονες φυσικές χημικές απειλές στην αλυσίδα τροφίμων. Η παρουσία τους έχει συνδεθεί με εκατοντάδες περιστατικά δηλητηρίασης διεθνώς, πολυάριθμες ανακλήσεις σε ευρωπαϊκές αγορές και αυξημένη επιτήρηση από τις αρμόδιες αρχές, με τα φυλλώδη λαχανικά να προστίθενται πλέον στις κατηγορίες τροφίμων που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.
Οι σαλάτες που ανακλήθηκαν
